|
Ordtak, Slåser og Historier
Fortalt av Georg Heng
Me henta någe småsteid’n mens me kvile.
(pause frå slitet)
Va det ikkje et sled å byggja store løer?
Jo, me sleid så me sto te knes i fråsen mark.
Kveldsklåren gjer sjeden måron.
(oppklaring på kvelden gjer neste morgen våt)
Raud’n ska ikkje bera to bører.
(Raunetre med mykje rauneber skal sleppa å få mykje snø
Til vinteren, det skal bli ein snøfattig vinter)
Synnåveen e våde i e’en.
(Når det bles frå sør blir det regnvær)
Rodde på spreng
Eg rodde på spreng ifrå Hidle til Heng,
Ifrå Hidle til Fjidle,
Ifrå Fjidle til Nag
Ein solskinnsdag.
Fortalt av Bjarne Eie
Stavanger Metalvarefabrikk som gikk konkurs.
Ola Eie hadde aksjer i fabrikken, og da det begynte å gå opp og ned kommenterte han: Det går bedre nå, me har fått ei bestilling på ein nye hank te misjonstinå.
Lyge så ein hest
Han lyge så ein hest drege.
Ordtak samlet av Peter Barkve
Alle lemer har blemer, alle sørper har sår.
Alvor og gaman går godt saman.
Arbeid adler mannen.
Av to vonde ting vel ein det minste.
Annan manns hest og annan manns kona skal ingen mann låne.
Alderdom og fattigdom er et rikt fylgje.
Alle kjenner apekatten, men apekatten kjenner ingen.
Altfor sødt kan og smaka ille.
Arbeidshug og sparevet er meir verdt enn pengar i banken.
Avund er ein vond fylgjesvein.
Ask gjer kua rask, hegg set marg i legg og osp legg smør i trøsk. - Frå Hjelmeland
Alle skal ha tak i meg, sa jenta da ho hang fast i klungen.
Alle veit råd med ei galen kjerring utan han som har ho.
Betre å spara frå helen enn frå tåa.
Det er`kje berre presten som har bok.
Det er lita hjelp i det blinde auga.
Det er fleire flekkete bikkjer enn presten si.
Det gror ikkje gras på allfarveg.
Det er lett å løysa det som er lett bunde.
Det er lita mun i om kua mjølkar mykje når det er hol i bøtta (eller ho sjølv spennar ho ned).
Det skal (vil) alltid vera eit svin i laget.
Det er som å tøma vatn i eit sold (øsel).
Betre tynt øl enn tomt kar.
Billig fridom er falsk vara.
Betre tjukk tråd enn berrt lår.
Betre å ha føresorg enn ettersorg.
Berre gift deg, sa mannen, han såg katten leika.
Slo du deg?
En gang Svend Lekvam og Kristoffer Veland skulle samle inn geitene ved Svoå langs Tysdalsvatnet datt Svend utfor veien. Kristoffer ropte til ham "Slo du deg? " "Du må venta, eg e ikkje nedkommen ennå!"
Svend for rundt i bygdå og kjøpte opp skinn. Han hadde kvitt skjegg og barter og det sies han var like full av "sauekrabbe" lus som skinna han dro på.
Hjertebank
Tormod fortalte at en gang han hadde anstrengt seg kraftig ble han så dårlig at han måtte til doktoren. Doktoren lyttet etter hjertet på vanlig plass. Nei du må kjenna her, sa Tormod og knapte opp buksa, hjertet har hoppet hit ned!
Hastverk e lastverk
Karl hadde kjøpt material av Aksel. ”Me må få det på sjøen i kveld.” sa Aksel for de skulle i begravelse dagen etter til en tante. Da kom en kone og sa at de ikke trengte dra i begravelsen for tanten var ikke dø ennå. Onkelen hadde skrevet til Aksel at det ble begravelse den dagen. Han var nok litt tidlig ute med dødsbudskapet.
Godt syn!
Lensmannen bodde på Solbakk. Han likte å sitte å høre på gamlekarane på Nag når de drøste. Eg ser så gruelig godt, sa den eine og de andre så helst ennå bere, tilslutt var det ein som kunne se når mutten gjespa på Kallberg.
Alt e blaut!
I lensmannens grustak på Solbakk raste det ut en del stein. Han ville ha den trilta på sjøen og fekk Karl og noen andre karer som var på samme notlaget til å trilta steinen på sjøen. Det skulle de få 10 kroner for. Det var sånn et torden og regnvær at de var raskt gjennomblaute. Karl syntes ikke det var nødvendig å åpne smekken da han måtte på do, "for alt e jo blaut!!
Fire uker for nasen
En av bygdens slåsskjemper hadde vært i Stavanger og fått seg noe å drikke. Da han skulle ta båten hjemover, lå båten og ventet på presten og klokkeren. Detter irriterte mannen, og han ba båten om å dra. Men nei de ventet, og da de kom hisset han seg opp og ville ta klokkeren. Men han var også en stor kar. Klokkeren satte paraplyspissen i halsen på han og trødde han på foten. Da lovte han å være snill, men så snart han fikk vekk paraplyen begynte han på ny. Klokkeren var ikke verre fanten enn at han holdt ham litt i sjakk. Da de kom i land på Tau, ville slåsskjempen ennå en gang ta klokkeren, men han fikk lagt karen i bakken og holdt ham nede til lensmann Brekke kom og hentet ham. På kontoret stakk karen fingren opp i nesen på lensmannen. Brekken ble bare sittende helt i ro til karen sovnet. Så fikk han puttet han i arresten der han fikk sove rusen ut. Slåsskjempen fikk fire ukers straffarbeid, da han så hvordan Brekke så ut, sa han at kunne godt tatt åtte uker for den nasen.
Muntre historier fra MIL
Fra Tau's 17. Mai hefte 1987
Ein MIL-gutt debuterte på fotballbanen og sprang ivrig opp og ned på vingen, men fekk lite gjort. En flokk av gamlekara fulgte kampen fra sidelinja og en av dem ropte ut til debutanten idet denne sprang forbi: «Det hadde vore be’re med ein ispinne på vingen enn deg!»
Da Finnøy skulle åpne den nye fotball-banen, var MIL med for å kaste glans over arrangementet. I talen understreket ordføreren sterkt fotballens positive sider, og avsluttet med et ønske om at turneringen måtte forløpe uten rått og stygt spill. Nå viste det seg at nettopp Finnøy-laget utmerket seg med hardt spill, og en i MIL- leiren utbrøt: «Di har lagt om treningå i forbindelse med denne turneringå. Siste halvtimen av trenings-øktene springe de mot ein fjellvegg!»
Fotballklubben Nord i Haugesund inviterte til turnering en søndag, og Mil ankom utpå lørdagen i «Viking». Både turen opp og festen om kvelden ble nokså fuktig for enkelte av spillerne. I danselokalet ble det utpå kvelden tilløp til slagsmål blant noen karmøybuer som vaktene resolutt kastet på dør.
Akkurat idet den siste av kamphanene ble skubbet ut døra, spratt en fra MIL opp på scenen og ropte: «E’ det fleire av di?»
Under kampen på søndag var det flere av spillerene som på langt nær spilte opp mot sitt beste, og i garderoben i pausen sa en: «Eg ser to ballar utpå banen, og eg spenne alltid på feil ball!»
MIL møtte Viking, og ble grundig rund-spilt i en 0-9 kamp. Kampen foregikk på MIL’s banehalvdel, og forsvaret arbeidet desperat. Under et Viking-angrep ropte en forsvarer til en annen som kjempet om ballen: «Få ’an vekk!» Den andre fikk en fot på ballen og klemte den rett i eget mål. For å trøste sa medspilleren: «Ja, ja, nå komme me i alle fall opp til senterermerket.»
Småguttene var i kamp, og dommeren blåse for høyt spark. MIL-gutten protesterte: «Det va'kje høgt spark, det e' han så e' så liden!»
Hjelm hadde en stor forsvarer og en av MIL-angriperne kom seg elegant forbi gang etter gang. Fra sidelinjen ropte en Hjelmelandsbu til forsvareren: «Viss du ikkje greie ba'el så må du ta ma'en!»
Under en kamp mot Oltedal, ropte en ivrig tilskuer til en av sine egne under et angrep: «Sjod'an i møne, Aslag!»
Noen betraktninger for alle som ikke har tid til å ta tillitshverv
Fra Strandbuen 1989
Min farfars farfar arbeidet tolv timer hver dag, også lørdager. Det ble en arbeidsuke på 72 timer. Han hadde dessuten et gartneri, med et lite hus, var brannmann i det lokale brannkorpset og tenor i sangforeningen. Han klipte selv sine seks barn, halvsålte familiens sko, hugde åtte kubikkmeter ved til vinteren, samt lagde det meste av inventaret selv.
Min farfars far hadde kommet ned i 54 timers arbeidstid. Han overtok gartneriet og var brannmann. Likeledes var han med i sangkoret. Han klipte ikke sine fire barn og hans vedhugging innskrenket seg til en kubikkmeter, for han begynte å fyre med kull. Inventar var noe man kjøpte.
Min farfar arbeidet 48 timer i uken. Også han drev gartneriet og var medlem i bandyklubben. Men hadde hverken tid til sang eller frivillig tjeneste i brannkorpset. Hans to barn gikk til frisøren. Vedhugging til vinteren? Nei, men han drev med litt sløyd innimellom.
Min far er tradisjonsbundet og derfor medlem i fotballklubben, men han går aldri dit, Han har sluttet med familiegartneriet, det lønner seg ikke lenger, og han har ingen barn hjemme. Brensel og kull til vinteren? Nei han har fått elektrisk oppvarming. Hvordan skulle han ellers få tid til noe i vår oppjagede tid. Han arbeider jo tross alt 45 timer i uka.
Og jeg selv? Jeg har overhode ikke tid til noen ting. Ikke tid til å synge og slett ikke tid til noen frivillige tillitsverv. hvordan skulle jeg få tid til det med en slitsom og lang arbeidsdag på 37 1/2 time i uken.
Strandasoge - Gjøtsel og halmlass
Peter Barkve, fra Strandbuen 1989
Ein gong i barneåra kom eg ein vårdag til ein husmann eg ikkje hadde vore hjå før. Han var venteleg ungkar og hadde to systre hjå seg. Den dagen var alle i fullt arbeid med potetsetjinga. Åkeren var nok den same som dei hadde bruka til dette gjennom mange år. Det var hardt arbeid for gamlingen, han spadde forene åleine. Gjøtsla var trilla ut med hjulbår og låg i muver bortover åkeren. Det var sauegjøtsel, truleg den einaste dei hadde. Den eine gjenta fylgde spaden og sette potene i jorda. Slik var eg van å sjå det hjå mange. Men eg vart forundra over det den andre gjenta stelte med. Etterkvart potetene var sette, gjekk ho langs fora og gjøtsla. Det vart gjort på den måten at ho gjekk til næraste gjøtseldunge, tok ein passe porsjon mellom hendene og gnika den pulverfint over potetene; det var reint rørande å sjå på, og eg kan minnast og tenkte at dette måtte kallast å vera trugen over lite. Eg fekk ein vyrdnad som ikkje har minka for desse gamle.
Ein liten, seig bonde sat på eit magert småbruk. Det var tronge kår både for folk og fe. Kvart år kom han i forknipa, og kunne han då få tigga til seg ei halmbør, bar han henne på heimvegen så lett som ho ikkje tyngde. Ein fjerdingveg lenger borte låg ein av dei største gardane i bygda. Eigaren fortalde meg at han mest årvisst måtte hjelpa småbonden i fornaua. Til gjengjeld kom han eit år og baud seg til hjelpa med korntreskinga Det var han velkommen til, men då han etter arbeidet om kvelden skulle gå heim, bad han om å få ta med seg ei lita halmbør. Ja, det skal du få, sa mannen, og lat ho vera så stor som du vinn bera. Men det han då fekk sjå, kom han aldri sidan til å gløyma, og eg trur han må ha fortalt det mange gonger også. Mannen la så mange fengjer på børatauet at det tilslutt vart meir eit lass enn bør. Ja, denne børa vinn du aldri heim med, sa bonden. Men med litt hjelp fekk han reist seg og rusla iveg. Mannen kunne han ikkje sjå det var som eit digert halmlass som seig bortover. Eg stod og fylgde med, fortalde mannen, til halmberget kom av syne bak leite og tenkte at der for den største halmbøra som nokon gong var boren i Strand sokn.
Strandasoge - Enkemannen
Peter Barkve, fra Strandbuen 1989
Det er ei god tid sidan dette hendte for enkemannen med den store barneflokken. Kvar dag laut han gå på arbeid og måtte koka middagsmaten til ungane før han for, men maten måtte gøymast skulle den vara så lenge. Eldsteguten måtte få greia for kvar maten var gøymd og hadde ansvaret for at den kom på bordet i rett tid. Men ein dag hadde mannen gløymt å ordna dette og sansa seg ikkje før han var komen fram til arbeidsplassen. Det var for langt å gå heimatt, men han visste råd til å ordna seg. Då det leid mot middag, gjekk han frampå brotet, og der kunne han sjå heim. Så gav han seg til å huija til han fekk sjå einkvan av ungane, og så ropa han med den grove fjell-røysta si: KOMLÅ STÅR I TRESKONÅ UNNE SENJÅ!
Gamlingen var folgemann og budde i eit bittelite hus saman med dottera. Dei fødde nokre sauer og ein liten hønseflokk. Han hadde aldri vore nøye på korleis han såg ut, og dette besna ikkje på med åra. Han slepte seg ut med hår og skjegg og såg ut som ein villmann. Men det skadde ikkje mange, for han heldt seg helst i senga; og hadde lite anna å gjera enn å tyggja skråtobakk. Men ei av hønsa like å rusla kringom i stova. Ho vart spak og lika å verta godsnakka med og sette seg enda opp på sengekanten til mannen. Men så tok han til å gje henne eit lite flass tobakk for dagen, og det lika ho betre og betre etterkvart som ho vart van med den. Men det skulle lite til før det vart for mykje, og då sjangla ho skakk, med slakke vengjer og var vel helst eit ynkeleg syn. Neste dag måtte ho ha tobakk att, for trongen hadde ho fått i blodet. Det vart jamt snakke om denne høna, men korleis ho kom til å enda dagane, veit eg ikkje. Men eit høneliv er ikkje så langt.
Vermerke
Etter Peter Barkve
Meitemarken syner kor djupt frosten vil gå om vinteren. Legg han seg i ro djupt nede i jorda, vil vinteren verta steng – og motsatt
Når hesten rister seg i selen vil de komma storm, likeeins om han rullar over rygg når han velter seg.
Ein kan venta storm dersom sauene stangast.
Ein kan venta regn dersom hunden eller katten et gras
Hjå oss held måken seg på dyrka jord langs dalbotnen, men fyk han over skogen i dalsidene kan ein venta regn
Når svala fyk høgt kan ein venta godver, men fyk ho lågt er det merke på gråver og regn
Gjel gauken på bar kvist, kan ein venta vår
Når katten kvesser klørne eller spøkjer med seg sjølv, vil det komma storm.
Det vil straks koma regn når skjera bader seg.
Det er merke på reng at hakkespetta skrik eller kråka holder seg høyt.
Det var eit sikkert merke på regn når det låg frau langs strendene, eller ”veier” i vatnet.
Det er merke på regn når sola ”trekkjer vatn”
Når torden slår ofte om hausten, vil det verta ein open (regnfull) vinter.
Det tyder godt ver når det vert glorim på omsringane eller gryta.
Liggjande måne varsla godt ver og ståande varsla dårleg. Difor sa dei liggjande måne og ståande sjømann, ståande måne og liggjande sjømann.
Var det ”garde” kring månen om vinterkveldane, kunne ein venta snø.
Et ein alt snaudt på bordet, ville det verta godver.
Dei gamle såg alltid etter retninga dei fekk nymånen. Til lenger mot aust han kom opp, til betre var merket for veret, men fekk dei nymånen i sørvest, kunne de venta regn og storm.
Slik veret er på bryllaupsdagen, slik skal det verta på likferdsdagen.
Når marka er glatt om sumaren, kan ein venta regn.
Når det gjeld veret er fredagen ikkje lik dei andre dagane i veka.
Dersom ein misser eit smørbrød på gulvet og smørsida vert liggjande opp, kan ein venta godver, men vender smørsida ned, kan ein venta uver.
Me høyrde alltid etter duren frå Regnåa. Kom kan ovenfrå, kunne me venta vind, men dura ho lengst nede, kunne me venta regn.
Mange av desse vermarka slår godt til endå, men eg høyrde mest til dei då eg var barn. Dei som eg har funne slår til, brukar eg endå. Då me var barn var altslag ver godt, så me tenkte lite på vervarslene. Men det var eit, som kom til å seia mykje for oss. Stundom vart me lova å få vera med til skyldfolka i Sørbygda, dersom det vart godt ver sundag. Me gjekk i største spaning for dette, og så visste me at ein kunne spå veret på glorimet på ovnsringane eller grytene. Var glorimet lite, var det uvist med veret, men var det stort som kronestykke, varsla det godt ver. Me torde ikkje alltid spørja etter om det heime, og eg huskar godt ein gong eg gjekk til grannen for å høyra kva dei hadde sett. Det slo visst alltid til, for eg huskar ikkje at me vart skuffa.
Primstaven har merke for mange messedagar, og desse dagane var ofte merkedagar for veret.
2. februar var Kyndelsmessedagen. Kunne dei finna tre dråpar under ufså på nordre kyrkjetak kl. 12. middag, spådde det eit godt år.
3. februar vart kalla blåsemessa. Bles det mykje den dagen ville året verta blåsande. På blåsemessedagen måtte dei ikkje nemna dagen med dette namnet, for då kune det lett blåsa opp til full storm.
22. februar kalla dei Peder stol. Merket for veret var den dagen, at slik det var den dagen, slik ville det verta i 40 dagar framover.
12. mars heldt dei Gregorsmessa. Draup det av ufsa den dagen , kunne ein venta eit godt år.
25. mars heldt dei Marimessa, og han var største messedagen i året. Vermerke den dagen lydde, at så lenge det hadde runne vatn i bekkene før Marimessa p.g.a. tøver, så lenge ville dei stå stille for frost etterpå. Her kjem også inn det kjendte merke om fastefrosten, og me får dei Marimessenettene. Det heitte at dei tre første spådde veret for våren og dei tre siste for veret om hausten.
14. april var sumarmåldage. Då kunne dei ta til med såinga. Men vinteren var ikkje langt borte, difor heitte det at kom det sludd eller snø den dagen, kunne ein venta snø ni gonger til før ein var trygg.
1. mai heldt dei gaukmesse, og frå den dagen kunne dei venta å få høyra gauken, og dei tok merke etter kva leid dei høyrde han første gongen. Høyrde dei han frå vest, kunne dei venta eit godt år for avling og fiske.
15. mai heldt dei Hallvardsmessa. Like etter fekk dei beste såtida, men det heitte at hadde dei ikkje sådd før 12 dagar etter, kunne dei lata det vera.
24. juni var St. Hansdagen. Merke for veret var, at regna det den dagen kunne ein venta ein våt haust.
20. Juli kalla dei Mari vassausa. Den dagen kunne dei venta regn, og hadde det vore tørk, stunda dei imot han, men hadde det vore regn før denne dagen, ville det koma til å ausa ned.
25. juli kalla dei Jakob våthatt, og han var ofte regnfull. Og regna det den dagen, kune ein venta ein våt haust. Det heitte også at den dagen måtte ingen røra åker eller eng, for då kunne avåt koma til å øydeleggja avlinga.
27. juli kalla dei sjusovardagen. Merke var at regna det den dagen, ville det halda fram å regna i 7 veker framover.
29. juli er Olsok dagen. Då kunne ein venta Olsokflaumen, og vart det fullmåne den dagen, kunne ein venta ein streng vinter.
10. august var messedagen for St. Lauritsius. Dagen merket veret for vinteren. Var det klårvêr, ville vinteren verta streng, men var det regn og gråver, kunne ein venta ein våt og sur vinter.
24. august heldt dei Barsok. Den natta var alle haugfolk ute og ein kunne venta Barsok rykken. Det kunne verta frost, og det heitte at Barsok frost var det verste uveret i heile året.
1. september kalla dei kvernknurren. Om veret heitte det at slik det var den dagen ville det verta i tre veker framover. Var det så lite vatn i bekkene at kvernane knurra, kunne det verta vanskar med å få nok vatn på kvernane.
29. september var Mikeli dagen. Då heitte det om veret at så lenge det hadde rima og frose før denne dagen, så lenge skulle det rima og før gaukmesse.
28. oktober heldt dei tveggjaapostolmessa eller førebod, som dei helst kalla han. Om snøen heitte det:
Vetternatt kan du venta meg
til førebod kjem eg visst.
Men kjem eg ikkje til helgamess
då bøyer eg bar kvist.
1. november heldt dei helgemessa. Då kunne dei venta helgemesse-flaumen. Det heitte om han, at kom han ikkje då, venta han til vinteren. Det heitte om han:
Kjem eg ikkje med vinternatt skridande,
og heller ikkje med førebod glidande,
Så kjem eg med helgamess ridande.
11. november heldt dei Mortensdag. Det heitte klår Mortensdag gjev streng vinter. Men regna det, ville det halda fram med å regna i 50 dagar.
23. november heldt dei Klemetsmessa. Då kunne dei venta Gneldrefrosten.
25. november heldt dei Karimessa. Då var det tida til å støypa juleljos, og det heitte at klårt ver på karimessa gjev vakre joleljos, men elles var dagen merke ver.
21. desember heldt dei Tomasmessa. Då heitte det at dei kunne venta tøver, og dei kalla det lefsetøyren. På Austlandet kalla dei det kakelinna.
Skiden onna neglene
Barnesang
Klikk på bildet
Sulten driver meg heim
"Sulten driver meg heim." Sa kona, hun var på besøk hos naboen og hadde ikke fått hverken vått eller tørt.
Omvisning
Ola og Kari hadde bygd nytt hus. Naboen Per var forveden og ville se huset.
"Bare stikk oppom, Kari er heima." sa Ola.
Kari likte ikke dette, men viste han raskt rundt. "Her er kjøkkenet, her er stua og badet og der er døra ut," sa hun og holdt den oppe for Per.
Drikke bare te
Kameratene til Ola stakk ofte innom, og hadde noe godt i flasken. De bød Kari også, men hun ville aldri ha noe. Titt og ofte stakk hun ut på kjøkkenet.
"Eg drikke bare te, eg" sa hun og fylte opp tekoppen med noe hun hadde
på lur.
Idiotar
Og så var det an Ola som hadde vanskelig å lære å rekne. Han kunne ikke legge sammen en pluss en. Det kunne bli alt fra tre til sju. Å din idiot, sa læreren, og satte seg ved siden av eleven. Når eg sidde her og du sidde her, kor mange blir det.
To idiotar, svarte eleven.
Høne-sven
Det var en Strandbu som var elev under Sven Foss og ikke kunne navngi byen Hønefoss. Læreren ga følgende hjelp: Du setter høne foran navnet mitt.
Gutten lyste opp og svaret kom promte: Høne-sven.
Drømmeri
Da Ola var i det militære ble han grepet av sersjanten for ikke å følge med. Nummer 87 – står du der og drømmer om ei jente på Jørpeland?
Rekrutten skvatt til, nei eg tenkte på ei enke på Tau.
Ikkje te himmelen
Og så var det mannen som møtte en gutt i Vågabakken. Gutten strødde om seg med ord som ikke står i ordlisten. Strandbuen var lærer og rettet en advarende finger mot gutten og sa: ”Du kommer ikke til himmelen gutt, slik som du snakker”
Eg ska ikkje te himmelen eg, svarte gutten eg ska te Pedersen og kjøpa pylser.
Sett meg av
Og så Tore som var på dans. Han ble så full at politiet mente det var best å kjøre han hjem. Da de passerte Torjerkrossen ble det liv i mannen. Han utbrøt. STOPP KARAR, STOPP. Dere kan sette meg av her, eg har mopeden stående her.
Ikkje någe å takka for
Tore stoppet og tok opp en haiker. Etter noen få meter havnet bilen i grøfta med hjulene opp. Begge krøp uskadd ut og høflig som haikeren var takket han for turen. De e ikkje någe å takka for, det va ikkje lengre beden sa sjåføren.
Utakk e verdens lønn
Karl var uheldig, kommunen skulle anlegge veg over eiendommen hans. Dette falt ikke i god jord hos bonden. Men alle hans protester vant ikke fram. Da ingeniøren skulle stikke ut veien, kom stikke opp igjen fortere enn svint. Til slutt måtte han tilkalle øvrighedå. Polititjenestemannen som hadde sine røtter på Tungland, tok bonden for seg og holdt en alvorlig preken for han. Bonden forsto at slaget var tapt og sa oppgitt til slutt. ”Og dette er takkå for at eg har holdt dokke på Tungland med stut i adle årå.”
|
